Zostawię tutaj treść mojego komentarza umieszczonego na FB, w wątku dotyczącym negatywnego wpływu mrozu na łowione i wypuszczane przez nas pstrągi (problem zapewne obejmuje również inne ryby). Niech pozostanie, bo w mediach społecznościowych zamieszczane treści "żyją" krótką chwilę.
Poszperałem chwilę w sieci. Najwięcej badań znalazłem na temat wpływu ekspozycji pstrągów na mróz na kontynencie północnoamerykańskim. Na szybko sklecone tłumaczenie:
Ekspozycja pstrągów na mróz atmosferyczny: Wpływ na śmiertelność
Mróz atmosferyczny drastycznie zwiększa śmiertelność wypuszczanych pstrągów poprzez specyficzne mechanizmy biologiczne, które działają w ciągu zaledwie kilku sekund.
Trzy mechanizmy śmierci na mrozie
1. Natychmiastowe zamarzanie płatków skrzelowych (najważniejsze)
To najkrytyczniejszy rodzaj ekspozycji dla pstrąga. Badania wykazują, że płatki skrzelowe w temperaturze poniżej 0°C oziębiają się w zaledwie 1–2 sekundy.
Gdzie leży problem: Płatki skrzelowe są strukturami o ekstremalnie wysokim stosunku powierzchni do masy – ich grubość to zaledwie kilka komórek. To oznacza, że:
W normalnych warunkach ekspozycja na powietrze powoduje zapaść płatków i zmniejszenie wymiany gazowej.
W mrozie: płatki nie tylko zapadają się, ale zamarzają – woda w ich komórkach krystalizuje, niszcząc strukturę biologiczną.
Skutek: Nawet po ponownym zanurzeniu w wodzie zamrożone płatki nie mogą się ponownie rozwinąć. Staje się to trwałym uszkodzeniem wymiany gazowej, co prowadzi do hipoksji (niedotlenienia) organizmu przez następne godziny lub dni.
2. Uszkodzenia przez wpływ wiatru i wilgotności
Dodatkowo wilgotna skóra pstrąga na mrozie:
Może zamarznąć, tworząc powłokę lodu, która zakrywa pokrywy skrzelowe i uniemożliwia normalny przepływ wody nad skrzelami.
Woda pozostająca na oczach może zamarznąć, powodując obrażenia rogówki.
Dane z badań: Wpływ czasu ekspozycji na mrozie
Na podstawie dostępnych badań:
Przy normalnych temperaturach (powietrze cieplejsze od wody):
10 sekund ekspozycji: pstrąg ma szanse na przetrwanie.
30 sekund ekspozycji: 62% śmiertelności.
60 sekund ekspozycji: 72% śmiertelności.
Pstrąg zmęczony (np. po długiej walce): śmiertelność gwałtownie rośnie z każdą sekundą.
Przy temperaturach poniżej 0°C (mróz):
Badania bezpośrednio porównujące warunki zimowe nie są liczne, ale dostępne informacje sugerują, że śmiertelność na mrozie jest znacznie wyższa niż przy takich samych czasach ekspozycji w cieplejszych warunkach. Źródła wiedzy o zimowych połowach wskazują na wysoką śmiertelność przy ekspozycji trwającej już 60–120 sekund w warunkach mrozowych.
Praktyczne progi krytyczne na mrozie
Na podstawie badań i wytycznych dla zimowych połowów:
Poniżej -10°C: Każda ekspozycja poza wodą jest ekstremalnie niebezpieczna. Nawet 30 sekund może być fatalne.
Od -10°C do 0°C: Możliwe są obrażenia, ale ryba ma szanse na przetrwanie, jeśli ekspozycja zostanie zminimalizowana do maksymalnie 15 sekund.
Porównanie ze zmęczonym pstrągiem w normalnych warunkach
Oto krytyczne spostrzeżenie: pstrąg zmęczony walką na mrozie ma znacznie wyższą śmiertelność niż pstrąg zmęczony w cieplejszych warunkach.
Dlaczego? Ponieważ:
Zmęczony pstrąg ma już zaburzoną osmoregulację i zakwaszony metabolizm (kwas mlekowy w mięśniach).
Tempo pracy jego organizmu jest już spowolnione (metabolizm zimowy).
Dodaj do tego ekspozycję na mróz → płatki zamarzają → hipoksja → brak możliwości regeneracji.
To kombinacja trzech stresów jednocześnie.
Wytyczne praktyczne oparte na badaniach
Kanadyjski badacz Zach Southgate, analizując dostępne dane naukowe, rekomenduje:
W warunkach mrozu nie łowić pstrągów w ogóle lub łowić wyłącznie w warunkach, w których można odhaczyć rybę bez wyciągania jej z wody.
Minimalizować ekspozycję: bezwzględnie do maksymalnie 10–15 sekund.
Rozważyć całkowite wstrzymanie się od łowienia w okresach ekstremalnych mrozów.
Wyciągnięcie ryby z wody + mróz + głębokie różnice temperatur – to śmiertelna kombinacja dla pstrąga potokowego. Badania potwierdzają: stwierdzenie "9 na 10" wcale nie jest przejaskrawieniem, gdy bierze się pod uwagę opóźnioną śmiertelność (delayed mortality) w ciągu 3–10 dni po ekspozycji na tak ekstremalne warunki.
Mróz atmosferyczny podczas łowienia i wypuszczania pstrągów drastycznie zwiększa ich śmiertelność, głównie poprzez zamarzanie i trwałe uszkodzenie płatków skrzelowych w zaledwie 1–2 sekundy.
Temperatura ciała pstrąga w wodzie o temperaturze 4°C to 4°C – ryba nie posiada mechanizmów biologicznych, aby się ogrzać czy ochłodzić. To właśnie czyni ekspozycję na mróz atmosferyczny tak niebezpieczną dla pstrąga zimą, ponieważ jego organizm jest przystosowany do stabilnych temperatur wodnych, a nie do gwałtownych wahań temperatury.
Źródła:
https://www.tu.org/wp-content/uploads/2019/05/Handling_Stress_Summary.pdf
https://www.namuche.pl/fair-fly/zlow-i-uwolnij/105-dyskusja-o-catch-release
https://www.flyfishing.pl/mainforum/msg.php?id=107972&offset=0&displaytype=full
https://www.ceh.ac.uk/sites/default/files/6%20Catch-and-release%20management%20of%20fish%20populations%20-%20supported%20by%20sc
https://koda-fishing.pl/czy-ryby-cierpia-po-wypuszczeniu
https://dragon-fishing.com/pl/czytelnia/testerzy-relacjonuj/2319-czy-pstrag-marznie-zima?showall=1
https://myoutdoorbasecamp.com/catch-and-release-fishing/
https://wedkarz.pl/index.php/2004/02/25/pstragi-potokowe-zima/
http://www.ontario.ca/page/catch-and-release-fish-handling
https://www.namuche.pl/fair-fly/zlow-i-uwolnij/344-zasady-catch-release-cz-2
https://jerkbait.pl/topic/35271-jak-wypuszcza%C4%87-ryby-catch-and-release-dobre-i-z%C5%82e-nawyki-leksykon-zasad/page-4
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/fme.12696
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jfb.15435
https://link.springer.com/10.1007/s10499-023-01125-4
https://www.semanticscholar.org/paper/080df965776174cd70ddb1abb00f042c9f4cec37
https://www.semanticscholar.org/paper/dcfcefc0c8a145d9612e3c6405e1960242c68526
https://www.digsfish.com/AW1011-08Literaturereviewfinal.pdf
https://www.fecpl.ca/wp-content/uploads/2022/03/2022-Connor-H-Reid-An-updated-review-of-cold-shock-and-cold-stress-in-retrieved_
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7439580/
https://www.fecpl.ca/wp-content/uploads/2008/09/JFB-Donaldson-etal-2008.pdf
https://www.eurogroupforanimals.org/files/eurogroupforanimals/2021-01/2021_01_12_eurogroup_for_animals_wild_fisheries_report.pdf
https://seafwa.org/sites/default/files/journal-articles/Scott-120-124.pdf
https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2018.1593
https://journals.biologists.com/jeb/article/225/8/jeb243407/275086/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9124485/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10911287/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6158517/
https://academic.oup.com/conphys/article/doi/10.1093/conphys/coac070/6916772
https://echoflyfishing.com/2019/03/01/cold-air-impacts-on-fish-by-zach-southgate/
https://currentseams.com/2022/01/14/winter-catch-and-release-avoid-frozen-gills-and-eyes/
https://wildlife.utah.gov/news/utah-wildlife-news/1566-tips-to-decrease-impacts-when-catch-and-release-ice-fishing.html 
